Kırşehir’in eğitime verdiği önemin kökleri 127 yıl öncesine uzanıyor.

Kırşehir’in eğitim alanında yıllardır ortaya koyduğu başarıların arkasında nasıl bir tarihî birikim bulunduğu, bilimsel bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Burak Kocaoğlu’nun “Kırşehir İnas Rüşdiye Mektebi (1898-1913)” başlıklı çalışması, kentte kız çocuklarının okutulması için 127 yıl önce verilen mücadeleyi Osmanlı arşiv belgeleriyle ortaya koydu.

2025 yılında Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan araştırma, Kırşehir halkının ekonomik imkânsızlıklara rağmen kız çocuklarının eğitiminden vazgeçmediğini gösteriyor. Çalışma, bugün eğitim başarılarıyla anılan Kırşehir’in bu alandaki toplumsal duyarlılığının geçmişte de güçlü örnekleri bulunduğuna işaret ediyor.

127 YIL ÖNCE KIZ ÇOCUKLARI İÇİN HAREKETE GEÇTİLER

Osmanlı Devleti’nde kız çocuklarının eğitim imkânları henüz sınırlıyken Kırşehir’de halk, kızlara özel bir okul açılması için girişim başlattı.

24 Mart 1898 tarihinde Maarif Nezaretine iletilen talepte, kız çocuklarının eğitimden yeterince yararlanamadığı belirtilerek okul açılması istendi. Ancak gerekli yıllık 13 bin 360 kuruşluk bütçenin karşılanamaması nedeniyle girişim ertelendi.

Kırşehirliler ise devletin bütçe yetersizliği gerekçesiyle ertelediği eğitim yatırımından vazgeçmedi.

Vatandaşlar kendi aralarında yardım toplayarak tek katlı okul binası yaptırdı. 1899 yılında öğretmen atanmasının ardından Kırşehir İnas Rüşdiye Mektebi eğitim hayatına kazandırıldı.

Bu girişim, kız çocuklarının eğitimine yönelik toplumsal duyarlılığın önemli bir tarihî örneği oldu.

 

OKUL BİNASI BİTMEDEN EĞİTİM BAŞLADI

Araştırmadaki en çarpıcı ayrıntılardan biri, Kırşehirlilerin kız çocuklarının eğitimini geciktirmemek için gösterdiği kararlılık oldu.

Okul binasının pencere, cam ve donanım eksiklikleri henüz tamamlanmamışken bir ev kiralanarak derslere başlandı. Açılışa devlet görevlileri, din âlimleri ve kentin ileri gelenleri katıldı.

Kısa sürede 55'e ulaşan öğrenci sayısı, 1905 yılında 114'e yükseldi. Böylece ekonomik güçlükler içerisinde açılan okul, çok sayıda kız çocuğunun eğitim hayatına katılmasını sağladı.

KIZ ÇOCUKLARI YALNIZCA OKUMA YAZMA ÖĞRENMİYORDU

Altı yıllık eğitim verilen okulda öğrencilere Türkçe, matematik, tarih, coğrafya, Arapça, Farsça, geometri, resim ve çeşitli uygulamalı dersler okutuluyordu.

Ancak dönemin ekonomik şartları, bağcılık faaliyetleri ve erken yaşta evlilikler nedeniyle birçok kız çocuğu eğitimini tamamlayamıyordu.

Buna rağmen bazı öğrenciler öğretmenlik mesleğine kadar ilerledi. Mezunlardan Nazmiye Hanım kendi okulunda öğretmen olurken Zehra Hanım, eğitimini sürdürmek amacıyla 1910 yılında İstanbul’daki Darülmuallimata gitti.

Bu örnekler, Kırşehir’de kız çocukları için açılan okulun yalnızca temel eğitimle sınırlı kalmadığını, meslek edinme yolunda da imkânlar oluşturduğunu gösterdi.

KIRŞEHİR'İN EĞİTİM GELENEĞİ BUGÜN DE DİKKAT ÇEKİYOR

Kırşehir’in eğitim alanındaki tarihî birikimi, günümüz verileriyle birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı bir tablo ortaya çıkıyor.

TÜİK’in yayımladığı 2024-2025 eğitim yılı verilerine göre Kırşehir’de kız çocuklarının lise düzeyindeki net okullaşma oranı yüzde 86,3 olarak gerçekleşti. Bu oran Türkiye ortalaması olan yüzde 83,3’ün üzerinde bulunuyor.

Aynı dönemde kız çocuklarının lise düzeyindeki okullaşma oranı Aksaray’da yüzde 79,9, Yozgat’ta yüzde 81,2 ve Nevşehir’de yüzde 82,5 olurken Kırıkkale’de yüzde 87,2, Kayseri’de ise yüzde 88,5 olarak kaydedildi.

Veriler, Kırşehir’in çevresindeki bazı illerin üzerinde bir okullaşma oranına sahip olduğunu gösterirken eğitimde daha ileriye gidilmesi gereken alanların bulunduğunu da ortaya koyuyor.

 

BİR ASRI AŞAN EĞİTİM MİRASININ GÖSTERDİĞİ GERÇEK

Kırşehir’de 1899 yılında halkın bağışlarıyla açılan kız okulu, kentte eğitime verilen önemin Cumhuriyet öncesine uzanan güçlü bir örneğini oluşturuyor.

Bugün kız çocuklarının eğitimine katılımında Türkiye ortalamasının üzerinde bulunan Kırşehir’in 127 yıl önceki eğitim mücadelesi, geçmişle bugün arasında dikkat çekici bir bağ kurulmasını sağlıyor.

Doç. Dr. Burak Kocaoğlu’nun araştırması, Kırşehir’in eğitim kültürünün yalnızca günümüz okullarından ve sınav başarılarından ibaret olmadığını, nesiller öncesine uzanan bir toplumsal dayanışma geçmişine sahip olduğunu hatırlatıyor.

127 yıl önce kendi imkânlarıyla kız çocuklarına okul yaptıran Kırşehir halkının ortaya koyduğu irade, bugün kentin eğitim kimliğini anlamak açısından da önemli bir tarihî miras niteliği taşıyor.